#Diyarbakır

Asrın felaketinin 3. yılı

Türkiye, tam üç yıl önce 6 Şubat’ta saat 04.17'de Pazarcık’ta 7,7; saat 13.24'te ise Elbistan’da meydana gelen 7,6 büyüklüğündeki depremlerle derinden sarsıldı. Toplam 120 bin kilometre karelik bir alanda 14 milyon vatandaşın doğrudan etkilendiği depremler, 11 il, 124 ilçe ve 6 bin 929 köy ile mahallede büyük hasarlara neden oldu. Afet sonrası ilan edilen 7 günlük milli yas ve OHAL ile birlikte, devletin tüm imkanları seferber edildi. Asrın felaketi olarak anılan bu depremlerde 53 bin 537 kişi hayatını kaybederken, 107 bin 213 kişi ise yaralandı. 650 bin personel görev aldı Kamu kuruluşları, mahalli idareler, sivil toplum kuruluşları ve gönüllüler deprem sonrası seferber olarak, bölgeye su, gıda, ilaç ve giyecek gibi temel yaşam malzemeleri hızlıca ulaştırıldı. Depremlerle zarar gören 39 bin enkazda arama yapılırken, yaşam belirtisi olan 26 bin 32 binada kurtarma çalışmaları yürütüldü. Müdahale çalışmaları kapsamında 11 bin 488'i uluslararası olmak üzere toplam 650 bin personel bölgede görev aldı. Bu personelin 35 bin 250'si arama kurtarma, 142 bini güvenlik personeliydi. Deprem bölgesine 20 bin araç ve ağır iş makinası, 141 helikopter, 182 uçak ve 23 gemi yardım için hız kesmeden çalıştı. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’na ait gemiler bölgeye ulaştırıldı. Hava araçları vasıtasıyla sıhhi tahliye, personel ve malzeme nakli ile yangın söndürme operasyonları yürütüldü, bu kapsamda 17 bin 500 uçuş gerçekleştirildi. Türk Hava Yolları (THY) liderliğinde 13 bin 701 uçuşla 2 milyonun üzerinde yolcu ve 712 kargo seferiyle 32 bin 770 ton yardım malzemesi ulaştırıldı. Yerli ve milli insansız hava araçları, deprem bölgesinde arama kurtarma ve koordinasyon çalışmalarına destek sağladı. Asrın felaketinin ardından AFAD koordinasyonunda karadan, havadan ve denizden toplam 3 milyon 549 bin 443 afetzede deprem bölgelerinden tahliye edildi. 350 çadır kent ve 428 konteyner kent kuruldu Depremden etkilenen 11 ilde, çadır ve konteyner kent alanları tesis edildi. Geçici barınma alanları oluşturularak 1 milyon çadır sevk edildi ve 350 çadır kentte 645 bin çadır kuruldu. Yaklaşık 2,5 milyon afetzedeye barınma imkanı sunuldu. Geçici barınma olanağı sunulan Kredi Yurtlar Kurumu (KYK) yurtlarında 477 bin 952 kişi, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) yurtlarında ise 710 bin 266 kişi olmak üzere toplamda 1 milyon 188 bin 218 afetzede ağırlanmıştır. 428 konteyner kentte 220 bin konteyner kuruldu. Bu konteynerlerde 707 bin afetzede misafir edildi. Konteyner kentlerde barınmanın yanında beslenme, eğitim, sağlık ve diğer sosyal hizmetler de sunuldu. Milli Savunma Bakanlığı (MSB), gemilerini seferber ederek yaşam alanları oluşturdu. Hastaneler ve okullar açıldı. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) vagonlarında depremzede vatandaşlara konaklama imkanı sundu. Konteyner kentlerde kalan vatandaşların gıda ve market ihtiyaçları için İçişleri Bakanlığı koordinasyonunda AFAD ve Kızılay işbirliği ile maddi destek sağlandı. TCG Bayraktar ve TCG Sancaktar gemileri sağlık hizmeti sağladı Türk Silahlı Kuvvetlerince deprem bölgesinde 57 tabur ve 100 arama kurtarma timi dahil toplam 40 binden fazla asker, uzman ve teknik personel görev yaptı. 29 arama kurtarma köpeği bu çalışmalara destek verdi ve enkazdan 327 kişi kurtarıldı. 65 uçak, 71 helikopter, İHA ve TİHA'lar kullanılarak hava yardımı köprüsü kurularak arama-kurtarma personelinin, yardım malzemelerinin bölgeye ulaşması sağlandı, yaralılar ve bölgeden ayrılmak isteyenlerin nakledilmesine olanak tanındı. Adana İncirlik'te kurulan merkezden 300'den fazla köye, 32 ilçeye ulaşıldı ve hava araçlarıyla 6 binden fazla uçuş yapılarak bir ayda, yılda yapılan uçuş sayısına ulaşıldı. 22 binden fazla vatandaş tahliye edildi. Deniz Nakliye Koridoru kapsamında, TCG Sancaktar ve TCG Bayraktar gemileri arama kurtarma personeli ve makinelerle donanımlı olarak İskenderun'a gönderildi. TCG İskenderun gemisi yaralıları ve bölgeden ayrılmak isteyenleri Mersin'e taşıdı. 24 gemi Mersin, İskenderun, Antalya, Taşucu ve Girne'de hazır bekletildi. Deprem alanlarında 9,5 milyon kumanya paketi dağıtıldı, 112 mobil mutfak ve 49 mobil fırınla günlük 160 bin sıcak yemek ve 400 binden fazla ekmek üretilip, 7,2 milyon kişiye sıcak yemek verildi ve 13,8 milyon ekmek dağıtıldı; ayrıca gıda ve su güvenliği için 4 laboratuvar kuruldu. TCG Bayraktar ve TCG Sancaktar gemileri içindeki malzemelerin taşınmasının ardından deprem bölgesinde Rol-2 seviyesinde hastane olarak sağlık hizmeti sağladı. Depremin başından itibaren tüm kışla ve sosyal tesisler afetzedelerin kullanımına açıldı, orduevi ve özel eğitim merkezlerinde depremzedeler misafir edildi. Uygun askeri tesislerde binlerce kişi ağırlanarak destek sağlandı. Türk Silahlı Kuvvetlerine (TSK) bağlı birimler tarafından 72 bin çadır kuruldu ve envanterde bulunan 3 bin 700 soğuk iklim çadırlarının tamamı ihtiyaç sahiplerine ulaştırıldı. Bor'daki fabrikalar başta olmak üzere askeri fabrikalarda 24 saat esasına göre çadır ve konteyner üretimi yapıldı, 13 bin çadır, 856 soğuk iklim çadırı ve 529 konteyner ihtiyaç yerlerine gönderildi. Yaşam destek faaliyetleri kapsamında; 9 ilde 619 mutfak, fırın, banyo, çamaşırhane, tuvalet, lojistik üs ve 251 Mehmetçik Okulu açıldı. Göktürk uydusu ve İHA'larla bölge taranmış, yıkımın fotoğrafı çıkarılarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile elde edilen veriler paylaşılmıştır. Asrın Felaketi'nden Asrın İnşasına: 3 yılda 455 bin konut yapıldı Merkezi Yönetim Bütçesi kaynaklarından, depremin getirdiği kayıpların ve zararların telafisi ile afet risklerinin azaltılmasına yönelik 2025 yılı sonunda toplamda 3,6 trilyon lira (yaklaşık 91,5 milyar dolar) harcama yapıldı. Depremlerin ardından geçen 3 yıl içinde kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör, sivil toplum kuruluşları (STK) ve uluslararası kuruluşlarla işbirlikleri yapılarak deprem hasarlarının telafisine yönelik çalışmalar hızlandırıldı. Afetzedelerin barınma ihtiyacını karşılamak öncelikli olup, kalıcı konutların yapımına yönelik çalışmalarda sona gelindi. Deprem bölgesinde bugüne kadar düzenlenmiş olan kura törenleri neticesinde toplamda 433 bin 667 konut ile 21 bin 690 iş yerinin kurası tamamlanmıştır. Bölgede eğitim-öğretim faaliyetlerinin sürdürülebilmesi için yürütülen çalışmalar kapsamında 13 bin 321 derslik inşası için toplam 72 milyar lira, 2 bin 776 dersliğin güçlendirmesi için de 6,9 milyar lira harcandı. Bölgedeki tüm inşaat çalışmaları tamamlandığında deprem öncesine göre derslik sayısında yüzde 15 artış hedefleniyor. Bölgede bulunan üniversitelerin fakülte binalarının yeniden yapım, güçlendirme ve bakım-onarımları ile kampüs altyapılarının yenilenmesi için 5,1 milyar lira harcama yapıldı. 2026 Yılı Yatırım Programı'nda depremde hasar gören yapıların yeniden inşası, güçlendirilmesi, bakım ve onarımları için söz konusu üniversitelere 2,4 milyar lira ödenek ayrılmıştır. İş gücü piyasasını destekleme çalışmaları öncelikli hale gelmiştir Deprem bölgesinde istihdam kayıplarını önlemek ve iş gücü piyasasını desteklemek amacıyla farklı iş gücü politikaları uygulanmaktadır. Bu çerçevede deprem bölgesindeki 11 ilde toplam 60 bin 582 kişi işbaşı eğitim programları ve meslek kurslarından faydalandırıldı, yaklaşık 2,9 milyar lira bu alan için tahsis edildi. Deprem bölgesindeki illerdeki yerel yönetimlerce hizmetlerin aksamadan sürdürülebilmesi için altyapı yatırımları ve çevre düzenlemeleri yapılmış; araç, gereç ve ekipman temini için Merkezi Yönetim Bütçesi’nden yerel yönetimlere yaklaşık 4 milyar lira gönderildi. Toplam proje tutarı 21,9 milyar lira olan projeler, deprem bölgesindeki belediyelerin acil ihtiyaçlarını karşılıyor. Ağırlıklı olarak elektrik dağıtım şebekesi gibi enerji altyapısında meydana gelen hasarların giderilmesine yönelik 2025 sonu itibarıyla yaklaşık 51,1 milyar lira harcama yapıldı. Tarım, ulaştırma ve sanayi projeleri Kara yolu ve otoyollarda hasarın giderilmesi için geçen yılsonu itibarıyla yaklaşık 19,8 milyar lira harcama yapıldı. Yeni yerleşim alanları, konut ve sosyal tesis alanlarına erişim sağlanması amacıyla 40 milyar lira, kent içi yolların onarımı için ise yaklaşık 8,5 milyar lira harcandı. Demir yolu hatlarının onarımı için 2025 sonu itibarıyla 26,4 milyar lira yatırım gerçekleştirildi ve bu hatlar için 2027 yılına kadar ek olarak 31,5 milyar lira harcanması planlanıyor. Tarım sektöründe 2025'te 11 ilde toplam 17,4 milyar lira destek ödemesi yapıldı. Türkiye için önem taşıyan deprem bölgesi, özellikle imalat sanayisi başta olmak üzere ekonomik faaliyetlerin canlandırılması ve bölgenin ayağa kaldırılması için çalışmalar devam ediyor. Küçük sanayi sitesi (KSS) yatırımları, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) ve kalkınma ajanslarının sanayicilere yönelik destekleri ile sanayi sektörünün toparlanabilmesi için toplam 17,6 milyar liralık kaynak sağlandı. Saatte 23 konut üretim hızına ulaşıldı Bölgedeki inşaat faaliyetlerinde ulaşılan teknik kapasite, konut üretim hızını en üst seviyeye ulaştırdı. Yapılan planlamalar doğrultusunda saatte 23, günde ise ortalama 550 konut üretilerek afetzedelerin hizmetine sunuldu. İnşa edilen konutlar yalnızca barınma ihtiyacını karşılamıyor; sosyal alanları, parkları, kültürel alanları ve şehir meydanlarıyla kapsamlı bir yaşam alanı olarak tasarlandı. Deprem konutlarındaki büyük ilerleme, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla düzenlenen törende 455 bininci konutun hak sahibine teslimi ile taçlandırıldı. Kırsal kalkınma ve esnafa destek Bölgenin ekonomik ve sosyal dinamiklerini korumak adına başlatılan projeler sadece şehir merkezleri ile sınırlı kalmadı. Çalışmalar kapsamında, yerel ekonomiyi canlandırmak adına 11 ilde 43 bin yeni dükkan inşa edildi. 4 bin 333 köyde yürütülen projelerle 63 bin köy evi tamamlanıp teslim edildi. Türkiye’nin sahil şeridi uzunluğuna eşdeğer olan 11 bin kilometrelik altyapı projesi tamamlanarak hayata geçirildi. Kırsal nüfusun yerinde kalmasını sağlamak amacıyla aslına uygun yapılan köy evleri ve dükkanlar, deprem bölgesinde hayatın normale dönmesinde kritik bir rol üstleniyor. Kaynak: TRT Haber